kleine mensenrechten

f5a74a8df51fdc023ff6727d2c4d58efIk ben moeder. Beide zoons zijn zonder gebruiksaanwijzing geleverd. Dat is jammer. Ik had graag ietsje preciezer geweten wat te doen en wat te laten. In de praktijk doe ik maar wat en hoop er het beste van.

Ik ben ook docent beeldende vakken. Hoewel ik dat al 16 jaar ben, ben ik pas de laatste jaren aan het nadenken over het fenomeen creativiteit (ik weet het, ik schaam me dood). De pubers die ik in mijn lokaal ontving leken te schrikken van opdrachten waarbij ze zelf iets mochten weten of vinden. En zomaar dingen uitproberen, die mogelijk fout zouden kunnen gaan, leek helemaal geen optie. Ik vroeg me af waar een vak als tekenen eigenlijk vandaan kwam en waartoe het diende. Wat viel er te leren in een tekenlokaal voor een opgroeiend mens? Als het slechts het aanleren van technieken was aan een selecte club getalenteerde leerlingen met een goeie hand-oogcoördinatie leek het me niet heel veel meerwaarde hebben. Waar bleef dan het experiment, de expressie? En wat als je knettercreatieve ideeën hebt maar geen potlood vast kunt houden? Waar blijf je dan? Kun je een 10 geven voor experiment op een werkstuk zo lelijk als de nacht? Of moet je beter helemaal afzien van altijd die beoordeling, dat cijfer? Nou ja, dat soort vragen dus. Kon ik niet voor meer leerlingen van betekenis zijn? Zodat iedereen in ieder geval één keer in de week iets met zijn/haar handen mocht leren, even mocht proberen en fouten mocht maken?

Terwijl dit pannetje in mijn brein stond te sudderen bleek de school waar ik werkzaam ben vergeten te zijn een onderwijsconcept te formuleren. Oepsie. Dat was wel nodig want de vraag waartoe ons onderwijs leidde of zou moeten leiden is er één die momenteel niet met een hapklaar manifestje te beantwoorden is. Steeds meer onderzoek wijst erop dat we onze kinderen met ons huidige schoolsysteem helemaal niet goed voorbereiden op het leven. Nou moe, hoe is dat nu ineens mogelijk? Het antwoord is even eenvoudig als verstrekkend. Het leven dat op ze wacht stelt andere eisen aan ze dan in de 19e eeuw (dah) en we hebben wat extra inzichten vergaard over hoe mensen leren. Even de korte versie:

Voorheen dachten we dat kinderen een soort wilden waren die gedomesticeerd dienden te worden en volgegoten moesten worden met (door ons als relevant bestempelde) kennis. Ziedaar de geboorte van het systeem volgens het lopende band model: zet de kinderen gecategoriseerd op leeftijd bij elkaar in een ruimte alwaar de leraar ze stapsgewijs, in gelijke porties gesneden brokjes kennis kan toedienen. Dit systeem is voor de leraar verreweg het eenvoudigst. Dat daarmee slechts een derde (vrij optimistische schatting, geef ik toe) van de toehoorders bediend wordt en deze indeling ongeveer net zo logisch is als een indeling op lengte doet er niet toe.                                                                                                      Dus die leerling uit 4vwo die moppert over het feit dat hij wiskunde niet op VWO-niveau mag volgen omdat hij op de HAVO zit, heeft natuurlijk gelijk. Voor de kinderen zou het veel fijner en beter zijn als we ze niet allemaal over één kam schoren. Als we ze hun eigen leerproces zouden gunnen (want dat hebben ze) en wij als docenten daarop zouden kunnen aanhaken door te leren differentiëren en stimulerend aanwezig te zijn. En voor de critici die roepen dat pubers helemaal niet weten wat ze willen: ik heb de proef op de som genomen en werd royaal beloond voor mijn vertrouwen door een motivatie die ik nog niet eerder had gezien bij leerlingen.

Zoon nummer 1 heeft ondertussen een nageleverde gebruiksaanwijzing, hij paste al een tijdje niet in het systeem en daar hebben we dan nu een verklaring voor. Maar zou hij nu echt de enige zijn? Ik ben geneigd te denken dat hij, net als alle andere kinderen die niet in het systeem passen, waarschuwingslampjes zijn. En ze staan op rood. (Even een noot voor de semi-ruimdenkende sceptici die terecht opmerken dat het vaak jongens zijn met een ADHD-label en dat het vooral jongens zijn die de plusklasjes bevolken; u heeft gelijk. Maar dat komt niet omdat wij als samenleving niet om kunnen gaan met beweeglijke belhamels, zoals u denkt. Dat komt omdat alle meisjes die ook hoogbegaafd zijn, ADD hebben of ADHD, beter in staat zijn zich te voegen en niet als ‘probleem’ komen bovendrijven. Hoe schadelijk dit is hoef ik vast niet uit te leggen).

Wat hebben al deze slecht passende kinderen ons te vertellen? Zijn ze te veeleisend? Ik denk het niet. Het is een (kleine)mensenrecht is om onderwijs te ontvangen dat aansluit bij jouw ontwikkeling. Waarin jouw eigenheid en autonomie wordt gerespecteerd. Waarin je meer leert dan doen wat de juf of meester zegt. Een vervelende conclusie. Wat te doen? Ik heb geen antwoord. Maar ik denk dat we er goed aan doen om te stoppen met doen alsof dit systeem werkt omdat we er zelf niks van denken te hebben opgelopen. Want als dat de definitie is van kwaliteit hebben we de lat voor onze kinderen wel bedroevend laag liggen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *